Column
Investeer in innovaties die werk verschaffen
15 juli 2010
‘Gaat heen en vermenigvuldigt u’, preekte de pastoor vanaf zijn kansel. Philips kon daarom in het katholieke zuiden snel groeien. Hetzelfde zouden de overheid en het grootbedrijf ook moeten doen voor het innovatiebeleid: ontwikkelingen stimuleren met een werkgelegenheids-multiplier.
Ik mocht recentelijk aanwezig zijn bij de eindpresentatie van Tias Nimbas MBI-studenten en was verrast door de dynamiek en het bijgebrachte ondernemerschap van de ing.’s, ir.’s en Ph.D.’ers. Wat mij opviel, was het verschil in impact op de werkgelegenheid. Multinationals als DSM, Fei en Philips, en TNO presenteerden resource-based strategy-vindingen met significant regionaal productievolume. De technostarters niet; zij hebben minder tijd en middelen en kiezen daarom een casus waarvan marktintroductie zonder eigen productie-investeringen mogelijk moet zijn.
Amerika wordt vaak aangehaald als het goede voorbeeld van een innovatiebeleid. Dat was inderdaad zo in de jaren zeventig tot negentig van de vorige eeuw. In Silicon Valley is nu meer dan 12 procent werkeloos, een stuk hoger dan het nationale gemiddelde van 9 procent. Reden is dat innovaties zoals pc’s en Iphones hebben geleid tot een gigantische multiplier aan werkgelegenheid in China, waar nu miljoenen mensen werken aan apparaten die duizenden Amerikanen hebben bedacht. De lage lonen in China zijn niet de oorzaak; het ontbreekt de Amerikanen aan de noodzakelijke multiplier voor regionale werkgelegenheid. Dit opschalen gebeurt niet meer in Californië. Daarom heeft investeren in jonge start-ups die in China of Maleisië hun fabrieken neerzetten weinig effect op de werkgelegenheid.
In de tien jaar geleden door macro-economen verguisde economieën Duitsland, Zwitserland en Noord-Italië zie je dat innovaties nog steeds worden vertaald naar lokale productie, waardoor opschalen van werkgelegenheid veel gemakkelijker is en nationale investeringen ook aantoonbaar lonend zijn. Duitsland hield vast aan een industriebeleid terwijl anderen werden verblind door het snelle geld van de financiële sector. In economisch hoogtij blijf je wat achter, maar de recessie is minder diep.
Sinds de jaren tachtig hebben bedrijven veel geïnvesteerd om de werkgelegenheid te verminderen en daarmee de winstgevendheid te verhogen. Volgens een recent artikel van Intels Andy Grove resulteert dit in een rampzalige 10-op-1-ratio van werkgelegenheid in China ten opzichte van Silicon Valley voor Apple, Dell en Microsoft: elke ingenieur in Silicon Valley genereert tien Chinese banen. In Californië zie je daarom goedbetaalde mensen die hoogstaand werk doen én grote werkeloosheid. De R&D is losgekoppeld van de productie in het Verre Oosten. Nu volgt ook de engineering om de winst nog verder te maximaliseren en de aandeelhouders tevreden te houden. Het resultaat: de banenmachine remt sterk af.
Ook in zonne-energie gaat deze Chinees-Amerikaanse 10-op-1-ratio op, maar bij ons ligt het anders. Het gaat goed met OTB sinds het zich beperkt tot de solartechnologie die is ontwikkeld op de TUE-groep van Richard van de Sanden. Als het zich minder met allerlei leuke andere start-ups had beziggehouden en zich eerder had beperkt tot zonne-energie was het nu de grootse solarmachinebouwer geweest.
In de halfgeleiderindustrie doet ASML het qua werkgelegenheid beter. Als een moderne VOC domineert het zijn markt en besteedt het veel uit in de regio. Sterker nog: hierdoor levert onze maakindustrie ook veel aan Applied Materials en KLA Tencor uit Silicon Valley.
Meer nog dan ASML heeft Philips een eigen koers gekozen. Sterker: het heeft handig gebruikgemaakt van de geschetste trend naar winstmaximalisatie door VC’s uit Amerika. Het heeft voor veel geld toekomstige verliezen verkocht aan Amerikaanse VC’s (NXP) en een Koreaanse multinational (LG) waardoor het sociaal aanvaardbaar kon reorganiseren en acquisities kon doen van bedrijven waarvan de balans eerder door een VC is uitgekleed (Saeco). Wel is het jammer dat de kennis van beeldbuisproductie geheel is verdwenen. Met de knowhow en ervaring in elektronenkanonnen had Fei wellicht na Phenom een zeer goedkope elektronenmicroscoop kunnen maken die de optische microscoop vervangt.
Opschalen is niet eenvoudig. Een uitvinding doen en een prototype maken is relatief goedkoop, het gelijktijdig investeren in productie en marketing en sales is zeer prijzig. Willen we kunnen blijven opschalen, dan zijn twee zaken essentieel: het stimuleren van start-ups en spin-outs met aantoonbaar regionale opschaling van werkgelegenheid, en het onderhouden en investeren in faciliteiten zoals Nanolab en Nanoned. Het Solliance-initiatief voor roll-to-roll-solar verdient bijvoorbeeld steun omdat Fuji in Tilburg faciliteiten heeft die kunnen worden hergebruikt. Net als een roll-to-roll-solar-fabrikant in de VS die snel de grootste werd omdat het bijna voor niets een failliete Polaroid-fabriek kon overnemen. Productieketens verplaats je niet zo gemakkelijk en dat is maar goed ook. Daarom is het uitermate belangrijk dat Organon/MSD de productie in Oss houdt, en de boventallige R&D’ers nieuwe nichemarkten gaan onderzoeken. Op zich niet verkeerd als er banden ontstaan tussen Oss en Eindhoven, net zoals die er sinds een jaar of vijf zijn tussen Venlo (Océ) en Eindhoven.
De regeringen in de Aziatische landen begrijpen het wel: het genereren van werkgelegenheid heeft de hoogste prioriteit. Ze nemen daarom zelf de strategie in handen. China heeft geleerd van Egypte; toen een Egyptische farao besloot te stoppen met het laten maken van zijn eigen piramidegraf, vergat hij het multipliereffect op de regionale werkgelegenheid en begon het verval van het Egyptische rijk. De Chinese ondernemer en werknemer trappen niet in die valkuil. ‘Eerst miljonair worden, dan democratie’, is het motto in Sjanghai.
Hoe vertalen we de Aziatische praktijk hier en nu in onze hightechregio’s? We hebben veel kundige ingenieurs van alle disciplines die bijna alle technische uitdagingen aankunnen. Kunnen we verlangen dat de tientallen start-ups in de hightechregio’s ook nog eens het werkgelegenheidsaspect meenemen? Natuurlijk niet! Daarom moeten we start-ups, potentiële spin-outs en innovatie binnen waardeketens fors helpen met geld en begeleiding naar ondernemerschap, maar alleen als de uiteindelijke regionale werkgelegenheid significant is. Financieel zouden we deze initiatieven moeten stimuleren met subsidies en belastingverlaging, en met een flinke boete als de productie later alsnog wordt verplaatst naar lagelonenlanden.
Als de overheid niet kiest, verliezen we allemaal. Liever wat lager salaris voor iedereen en al mijn buren aan het werk en mijn dochters straks ook, dan slechts enkele miljonairs.
