Column
Wie een toekomst wil, moet kiezen
9 maart 2011
Als hightechindustrie moeten we alert zijn. Niet of onvoldoende inspelen op de ontwikkelingen in technologie en markt is een gevaar. De laatste stand van zaken, roadmap en visie op de toekomst kregen we enkele maanden terug voorgeschoteld door Agentschap NL, de Bom, Brainport Industries, DSPE, het High-Tech Systems Platform, Liof, Oost NV en TNO. Zij presenteerden de ‘Technology Investment Roadmap: van technologietrends naar business opportunities’. Nog niet van gehoord? Vraag ’m dan snel aan bij Point-One.
Duidelijk is dat we alle zeilen moeten bijzetten om onze vooraanstaande positie in de wereld te handhaven. Nieuwe markten komen op, de globalisering zet door en in de hightechindustrie zien we een verschuiving naar Azië. Ook de daaruit ontstane kostendruk in de keten moeten we serieus nemen. We moeten er in ieder geval hard aan blijven werken om ons ecosysteem te behouden.
Onze hightechketen heeft echter wel degelijk een unieke positie in de wereld. De Technology Investment Roadmap schrijft dat we uniek zijn in high mix, low volume, high complexity. De laatste jaren mogen we daar in mijn ogen ook high flexibility aan toevoegen. In een breder kader, ook met België, zijn we in staat om ideeën voor hightech machines om te zetten in reproduceerbare machines die we tegen een goede kostprijs kunnen maken.
Ook ons netwerk is uniek. In het kader van Meesters in de Maakindustrie - tegenwoordig Brainport Industries – hebben we dat enkele jaren geleden eens geïnventariseerd. Uitgaand van vijf OEM’s kwamen we op veertien eerstelijns toeleveranciers en 320 tweede- en derdelijns toeleveranciers. Daarvan was driekwart Nederlands. Met de Belgische bedrijven erbij, kwamen we op ruim tachtig procent. Dat logenstraft in ieder geval de stelling dat de maakindustrie uit deze regio zou verdwijnen en dat kunnen we niet vaak genoeg vertellen.
Netwerken en samenwerken zit ook in de Nederlandse cultuur. We zijn een verenigingsland. Wist u dat de vereniging van Citroën DS-rijders in Nederland groter is dan die in Frankrijk? Of dat we per hoofd van de bevolking het grootste aantal zangkoren hebben? Dat laat zien dat we gewend zijn om samen te werken.
Daarnaast hebben we een prettig antihiërarchische houding. Een vakman aan een CNC-machine durft hier rustig tegen een gepromoveerde fysicus te zeggen dat hij een gladiool is en dat hij niet kan frezen wat die hogeropgeleide heeft getekend. Dat die fysicus ook nog naar hem luistert, maakt ons helemaal uniek. Dat zien we ook tussen disciplines. Hier weten mechanici (volgens zichzelf) beter hoe ze iets elektrisch of softwarematig moeten oplossen dan elektronica- of softwareontwerpers. En vice versa. Belangrijk is dat we bereid zijn om naar elkaar te luisteren om samen de optimale oplossing te vinden, iets dat voor high mix, low volume, high complexity absoluut noodzakelijk is.
We zijn uniek, maar als je dat bent, betekent het niet dat je het blijft. Punt van extra zorg is personeel. De mensen die ervoor hebben gezorgd dat we onze huidige positie hebben bereikt, zijn met pensioen of staan er dicht bij. Er dreigt een grote kennis-drain: we moeten kennis naar een volgende generatie overdragen, maar het aantal schoolverlaters is absoluut niet in staat om dit gat op te vangen. Laat staan dat ze de competenties hebben. Dat geldt voor nieuwe generaties vakmensen tot gepromoveerde academici. Allemaal hebben we ze nodig om onze positie te handhaven. Dat zijn trends waar we wat mee moeten.
Om de keten te versterken, maar ook voor groei en overleving, is het voor bedrijven belangrijk om na te denken over hun plaats in de keten. Wat zijn mijn huidige markten en wat zijn die in de toekomst? Wat is mijn huidige verdienmodel? Wat is dat in de toekomst? Waar wil ik met mijn bedrijf over tien jaar staan en hoe kom ik daar? Dat soort vragen moet iedereen zich nu meer dan ooit stellen. Het gaat er steeds meer om waar je het verschil maakt.
De Technology Investment Roadmap geeft een mooie aanzet. Die zegt dat toeleveranciers bewust moeten kiezen. Het rapport geeft een aantal opties: systeeminnovator, systeemintegrator, productspecialist, processpecialist of OEM. Hoe de keuze ook uitvalt, het is zaak om te focussen. Want generalisten hebben hun langste tijd gehad. Het principe van ‘u vraagt, wij draaien’ heeft zijn langste tijd gehad.
Voor de kleinere mkb-bedrijven is dat niet gemakkelijk, want voor een aantal zaken is schaalgrootte nodig. Dat heeft niet iedereen. Dus komt daar automatisch de vraag achteraan: ‘Doe je het alleen of doe je het samen?’
Dat is precies de reden waarom we Brainport Industries hebben opgericht: om toeleveranciers te bundelen en precompetitief samen een aantal zaken uit te werken. Om er allemaal beter van te worden. Het initiatief is belangrijk, want we maken ons als toeleverende industrie zorgen over hoe we de vervolgstappen in maakbaarheid kunnen realiseren. Vroeger deed Philips dat allemaal. Maar in de toekomst moet deze versnipperde keten het met elkaar gaan doen en dat kunnen we alleen samen.
We moeten de technologische trends die we zien en waar we in deze regio competenties voor hebben ook omzetten in businesskansen. Een sterke toeleverketen kan nieuwe OEM’s snel tot wasdom laten komen. De afgelopen maanden zagen we dat TNO-spin-off Solaytec met behulp van Van Berlo, Bronkhorst, Frencken, Lamers, NTS, Sioux en TMC een snelle start kon maken. Ik weet zeker dat TNO en andere bedrijven nog massa’s ideeën hebben die zich daarvoor lenen. Nieuwe OEM’s creëren is belangrijk om een bredere marktspreiding te hebben dan alleen de bekende OEM’s waar we al jaren voor werken.
Laten we ervoor zorgen dat we in 2020, wanneer de agenda Brainport 2020 zich moet bewijzen, in deze regio nog steeds een unieke wereldpositie innemen in high-mix, low-volume, high-complexity machines.