Interview
'Voor zonnecelmachines is het op volle kracht doorschakelen'
1 februari 2008
OTB Solar verdubbelt dit jaar de productie van zijn zonnecelmachines. Ook in industrieel inkjetten ziet de Eindhovense machinebouwer grote kansen. Marcel Grooten, tot voor kort CEO van OTB’s inkjetdochter Pixdro, leidt sinds vier maanden de opschaling van zonnecellijnen. Grooten over de hausse in zonnecelproductie, de kunst van het opschalen en de potentie van inkjettechnologie.
Als we vorige week donderdag Marcel Grooten nog snel even spreken voor een update, verwachten we een door jetlag uitgeputte reiziger. Maar nee, na een weekje China en India is Grooten nog steeds een wervelwind. De man die OTB’s topman Ron Kok eind vorig jaar aanstelde om als de wiedeweerga de productiecapaciteit bij OTB Solar te verhogen, is dezelfde die we ruim een maand geleden spraken: jongensachtig, een tikje hyperactief en altijd enthousiast over de turbulentie in de hightechindustrie rond Eindhoven.
Grooten kan slecht stilzitten. Klussen die langer dan drie jaar duren, gaan hem vervelen. Hij werkte bij Philips aan studiocamera’s, zesbenige Stewart-robots, piëzomanipulatoren en deed tussendoor ook nog drie jaar ervaring op bij personeelszaken en recruitment. De afgelopen jaren was hij CEO van OTB Engineering en OTB’s inkjetdochter Pixdro.
Nu staat hij dan voor de klus om de productiecapaciteit van OTB Solar rap op te starten. Niet voor niets, want Grooten heeft een reputatie als het gaat om productie snel op te schalen. Zijn eerste ervaring deed hij daarmee op bij Onstream, fabrikant van back-upsystemen op basis van Philips’ DCC-technologie (inmiddels ter ziele).
Nadat Hui in 2001 Onstream had overgenomen, werd Grooten naar de VS gestuurd om de assemblage van tapecassettes op te schalen. Grooten: ‘De doorstart was erop of eronder. Het aantal drives moest naar tweeduizend per week, maar slechts een op de tien deed het. Dat was behoorlijk duur.’
Grooten krikte in een jaar tijd de opbrengst op naar 80 procent. ‘Daar leerde ik operations van Thijs Bril. Het ging in 2001 om mensen, geld, klanten en tapes. Verbatim maakte voor ons de tapecassettes, maar ze wilden niet verder met ons. Ze stapten eruit. Dus moesten we in een jaar tijd de fab in San Diego inrichten en operationeel maken.’
Over de kunst van het opschalen: ‘Een bedrijf begint met personeel en eindigt met personeel. Daartussen zitten techniek en financiën. Het gaat er vooral om mensen te vinden en die op een goede plek te zetten.’ Hij blijkt daar een goede neus voor te hebben: mensen inschatten en gevoel hebben voor bedrijfsprocessen. ‘Het is te vergelijken met een voetbalcoach.’
Betreft zijn ervaring met Amerikanen: die maakten hem het werken makkelijk. ‘Amerikanen doen gewoon wat je vraagt. Hardop denken zit daar niet in de cultuur, want dan sta je volgende dag op straat. Probleem is wel dat je proces in een deadlock kan belanden. In de VS kun je mensen niet zelfstandig om een boodschap sturen. Wat dat betreft, zijn het witte Chinezen.’
OTB Solar wil met zijn zonnecelmachines meesurfen op de aanstormende golf nieuwe productiecapaciteit. Met de hoge olieprijzen in de rug wint de zonnecelindustrie momenteel snel aan vaart. De technologie is redelijk volwassen. Alles hangt af van de snelheid waarmee leveranciers van machines en de zonnecelproducenten zelf kunnen opschalen. ‘De markt is groot genoeg voor iedereen’, constateert Grooten. ‘Hij is op dit moment onverzadigbaar.’
Voorspellingen van analisten wijzen op een toename van de huidige geïnstalleerde basis van 4 gigawatt in 2008 naar 20 gigawatt in 2011. ‘De wereld heeft een energiebehoefte van 4 terawatt. Daarbij is 20 gigawatt maar een fractie.’
De Linex-productielijnen van OTB Solar (tachtig meter lang en tien meter breed) hebben een capaciteit van 40 megawatt per jaar. ‘Dus daar heb je er 25 van nodig om 1 gigawatt te vullen. Een groei van 4 naar 20 betekent dus ruimte voor 400 lijnen’, vat Grooten de uitdaging samen. ‘Vooral Azië investeert fors in productie’, aldus Grooten, vers terug van de Asian Photovoltaic Technology Show in Shenzhen.
Over die beurs: ‘Ik heb veel geleerd in Shenzhen. Je kan niet zonder dat soort reizen.’ Over de indruk die hij aan zijn Indiase bezoek overhield: ‘Als je kijkt naar het verkeer in Bombay. Het is go with the flow. Niemand wordt boos. Iedereen heeft begrip voor het feit dat het vastzit. Zo doen ze dat ook met het opschalen van hun productie. Ze maken een plan, maar dat is niet heilig. Waarom ze dan toch succesvol zijn? Omdat ze doorgaan. Ze houden geen pauze of vakantie. Ze stoppen niet en hebben commitment om klussen te klaren.’
OTB levert momenteel zijn eerste lijn aan een Indiase klant. Het Duitse Roth & Rau heeft in dat land intussen twee lijnen neergezet. ‘Roth & Rau zegt dat het volgend jaar 80 miljoen euro omzet maakt in India. Ze zijn iets beter gepositioneerd door de fase van hun bedrijfsvoering. Ze kunnen nu met volle kracht doorschakelen. Voor ons is het een uitdaging om dat ook te doen.’
Rol-tot-rol
Het is te merken dat de markt voor zonne-energie intussen oververhit raakt. Wie een productielijn aanschaft en gaat winkelen voor silicium moet een forse zak geld op tafel leggen en veel geduld hebben. Om pakweg een Linex 1500 (zie kader) van OTB te vullen zijn twee lots van elk 4 miljoen wafers per jaar nodig. Leveranciers van dit basismateriaal komen alleen over de brug als ze een contract van 100 miljoen dollar voor tien jaar kunnen afsluiten en als de afnemer zo vriendelijk wil zijn om daarvan alvast 10 miljoen dollar vooruit te betalen. Eind 2009 kunnen ze dan hun eerste wafers verwachten.
‘Om een van onze lijnen te vullen, moeten celproducenten dus 20 miljoen dollar voorschieten om eind volgend jaar te kunnen starten met hun productie’, aldus Grooten. Wie deze weg volgt, betaalt 3 dollar voor elke silicium plak. Wie ongeduldig is, kan altijd naar de spotmarkt, waar wafers momenteel 7 dollar per stuk doen. Grooten: ‘Gosse Boxhoorn, oprichter van Solland Solar, had het een aantal jaren geleden goed in de smiezen. Hij sloot toen al langetermijncontracten en is daardoor nu veel goedkoper uit.’
Niet voor niets investeren de partners DSM, Solland Solar, Sunergy Investco, industriebank Liof en de provincie Limburg 400 miljoen euro in een siliciumfabriek op het industrieterrein van Chemelot in Sittard.
Vooral Duitse machinefabrikanten voor zonnecellen beheersen momenteel de markt, in het verleden gesterkt door forse subsidiestromen. Maar ook Applied Materials, dat zijn wortels heeft in de markt voor chips en lcd’s, neemt Grooten zeer serieus als opkomende speler in machines voor fotovoltaïsche (PV) elementen. De Amerikanen kochten het afgelopen jaar spelers in het segment voor kristallijnen-celproductie, maar Grooten wijst ook op hun expertise in lcd-technologie.
Op basis van deze apparaten maakt Applied nu machines die op glasplaten van ruim vijf vierkante meter met PECVD (Plasma-Enhanced Chemical Vapour Deposition) zonnecellen maken. Die bestaan uit een stapeling van polykristallijnen en amorf silicium. Deze zogenaamde micromorfe structuren hebben een hoger rendement dan cellen die slechts uit amorf silicium bestaan. ‘Die productielijnen kosten 80 miljoen dollar. Applied verwacht met die machines dit jaar 700 miljoen dollar omzet te halen. Ze hebben intussen acht klanten’, schetst Grooten het landschap.
Zonnecellen op basis van dunne film zijn in opkomst, maar deze amorf silicium cellen hebben een lager rendement en maken nog slechts een tiende uit van de wereldwijde productie. Dunne film draagt in principe de mogelijkheid in zich van een rol-tot-rolproductieproces, iets dat Akzo in het Heliantos-project nastreeft. OTB doet technologieontwikkeling in dunne film. ‘Maar rol-tot-rol is moeilijk. Je kunt op kunststoffolies niet op hoge temperaturen werken. We kijken naar de technologie, maar business doen we nog niet.’
Opec-land
Over de oppermacht van onze oosterburen: ‘De Duitsers hebben het goed begrepen. Zij hebben de zonnecelindustrie gesubsidieerd’, zegt Grooten. In Nederland sponsorde de overheid een aantal jaren de aanschaf van zonnepanelen, maar dat werd gestaakt. ‘Die injectie heeft in Duitsland zowel aan de zonnecelindustrie als de zonnecelmachinefabrikanten een boost gegeven.’
OTB Solar verdubbelt dit jaar zijn omzet ten opzichte van 2007, naar 70 miljoen euro. Duitse concurrenten zitten intussen op omzetten van 300 miljoen euro. ‘We moeten als een speer versnellen. Dat gaan we ook doen. Vandaar dat Paul Breddels als CEO is aangesteld. We gaan groeien. Het is spannend, leuk en uitdagend.’
Het draait om executie. Daarvoor heeft OTB fabricage-engineers nodig die een proces uitontwikkelen en bij de klant aan de praat krijgen. Daarna moet OTB de kostprijsreductie volgen. Dat is een spel van goed de prijzen volgen die de markt afdwingt. ‘Als we dat allemaal kunnen, dan gaat het hard.’
OTB heeft volgens Grooten de kans binnen een termijn van drie tot vijf jaar uit te groeien naar een omzet van een half miljard euro. ‘Maar ook dan zijn we er nog niet en ook dan staan we nog maar aan het begin. Azië zit niet stil. Aziatische bedrijven leveren intussen dunnefilmapparatuur. Duitsland loopt nu voorop. Eén ding weten we zeker: de wereld wacht niet op Nederland.’
Vele landen geven intussen subsidies om zonnecelfabrieken te starten. Over de passiviteit van Nederland: ‘Nederland is een Opec-land. Wij zijn niet zo vooruitstrevend.
Het is te weinig en te laat?
‘We hebben wel een ongelofelijk vooraanstaand instituut als ECN. Shell is in Nederland gestart, maar naar Duitsland verhuisd omdat het daar subsidies kreeg voor een fabriek. OTB heeft daar in 1999 ’s werelds eerste in-line productielijn voor gerealiseerd en in 2003 een tweede fabriek voor Shell. Toen raakten ook de Duitse bedrijven Schmidt Electronics en Rena erbij betrokken. Dat zijn van oorsprong PCB-apparatuurfabrikanten, maar die werden wakker en hebben nu een fantastische positie. Als OTB bestelden we bij het Duitse Centrotherm voor Shell. Nu zijn het onze concurrenten.’
Welke hobbels zie je in de opschaling van de zonnecelmachineproductie?
‘Bij ons vooral de beschikbaarheid van goede procesengineers. Als je het hebt over de totale industrie, dan is dat de beschikbaarheid silicium basismateriaal.’
In industrieel inkjetten bouwde OTB’s dochter Pixdro intussen veel kennis op. Het beschikt onder meer over eigen koptechnologie. Grooten: ‘We verdienen niet met onze koppenbusiness. Daarvoor zouden we er honderdduizenden moeten maken. Maar het maakt ons wel onafhankelijk. Als we exotische of zure materialen moeten printen, dan zijn we niet afhankelijk van een kopleverancier om onze applicatie te ontwikkelen en te verkopen. Het verschaft ons toegang tot de basistechnologie. Rond 2003 gingen we naar Xaar voor een industriële kop, maar dat wilde zijn koppen niet aanpassen voor industrieel printen. Xaar maakt er tweehonderdduizend op jaarbasis en voor een paar koppen gooien ze de productie niet om.’
Dat was ook de manier waarop OTB eigen koptechnologie in huis haalde. Nadat Xaar de deur had dichtgegooid, moest het op zoek naar een alternatief. Via een Israëlische relatie stuitte het uiteindelijk op een Japanse Mems-foundry, die het instrument fabriceerde. Bovendien was dat bedrijf zelf op zoek naar afzetkanalen voor piëzokoppen. ‘De Japanners bleken koppen te kunnen maken op basis van materialen zoals glas, die bestand zijn tegen zuren en andere agressieve vloeistoffen.’
Is de ontwikkeling van industrieel inkjet haalbaar? Het vergt zeer hoge betrouwbaarheden?
‘Ik denk van wel. Océ en Stork tonen dat ook aan. Zij ontwikkelen al tien jaar technologie. Het gaat traag, maar gestaag.’
Hipper, een R&D-programma uit de Point-One-koker, waarin OTB samenwerkt met Assembléon en Océ, kreeg onlangs geld toegewezen. Doel is een positioneertafel van Assembléon te gebruiken om inkjet naar grote formaten op te schalen. ‘Na een paar gesprekken zeiden Guustaaf Savenije van Assembléon, Martin Bakker van Océ en ik tegen elkaar: we gaan dat ding gewoon bouwen. Dat we vanuit Den Haag ondersteuning kregen, is heel aardig. Nu staan we op het punt om een letter of intent te schrijven. Waar het vooral om gaat, is krachten bundelen. We moeten niet denken in termen van concurrentie, het gaat om onze positie wereldwijd.’
OTB’s inbreng en grote kracht is procesbeheersing. Grooten verwacht dat dit bij het industrieel maken van inkjetprinting in het voordeel van het bedrijf zal zijn. Over procesontwikkeling heeft hij een nogal rechttoe rechtaan strategie: gewoon beginnen. Verwijzend naar de Hipper-opstelling die OTB met Assembleon en Océ wil bouwen: ‘Op het moment dat het apparaat in elkaar is gezet, kunnen we het aanzetten en er meteen zonnecellen onder leggen. Dan gaan we gewoon kijken of we erop kunnen printen. We hebben het ook voor organische displays gedaan.’
De eerste toepassingen heeft OTB overigens al gemaakt met dunne films voor Cartamundi, marktleider in casino- en Pokemon-kaarten. In samenwerking met het Zweedse bedrijf Thin Film Electronics bouwt OTB voor de Turnhoutenaren een industriële inkjetmachine.
Tot slot heeft inkjet potentie in een zonnecelproces omdat het nauwkeuriger is dan zeefdruk. Het is bovendien contactloos. Dat is niet onbelangrijk, want het basismateriaal, de silicium plakken, wordt steeds dunner en dus drukgevoeliger. Met inkjet is er naar verwachting minder breuk. Ook de lijnen kunnen dunner, waardoor de cellen een hoger rendement krijgen.
Marcel Grooten geeft op Hightech Mechatronica een lezing over industrieel inkjetten. Hij gaat in zijn lezing onder meer in op het Hipper-platform, waaraan OTB samenwerkt met Assembléon en Océ.