Column

Lean & Safe

12 augustus 2010

Lean Safe is een uitdaging voor denkers. Een uitdaging voor hen die steeds op zoek zijn naar slimmere oplossingen. Oplossingen die in een hogere effectiviteit resulteren, efficiënter zijn en bovenal veiliger. Het woord ‘Lean’ komt van lean thinking een filosofie die de laatste tien jaar steeds meer aanhang krijgt binnen het Nederlands bedrijfsleven. Lean is met name gebaseerd op efficiency en gericht op het elimineren van alle overtollige handelingen. Effecten van het Lean-concept zijn doorloopoptimalisatie, vermindering van onnodige handelingen en dus kostenbesparing. Als onderdeel van Lean worden werkprocessen anders ingericht en tussenvoorraden verminderd. Zo kun je bijvoorbeeld wisseldelen van machines een eigen kleur geven zodat bij de wisseling fouten worden voorkomen en je geld bespaart.

Safe staat voor veilig. Semantisch kun je bij ‘safe’ denken aan een kluis. Zo’n opslagplaats met dikke stalen deuren roept een associatie op van geslotenheid of in ieder geval van moeilijk te benaderen. In de industrie heeft Safe dezelfde associatie. Hekken, afschermingen, vergrendelingen, tijdvertragingen, toegangsprocedures en noodstoppen. Safe lijkt dan ook lijnrecht tegenover Lean te staan. Niet makkelijk, vertragend, lastig.

Toch is die tegenstelling niet helemaal waar. In de vorige eeuw leerden we al dat een zorgvuldige specificatie en documentatie een voorwaarde was om te professionaliseren. Direct starten met ontwerpen of coderen was toen heel gewoon, maar dat is nu niet meer acceptabel. Het voorkomen van fouten in het opstarttraject wordt nu gezien als voorwaarde om escalaties tijdens het project te voorkomen. Toch blijkt in de praktijk dat de ingeplande tijd en het budget voor de opstart niet toereikend is om werkelijk alle aspecten mee te nemen. Hetgeen erop neer komt dat er in een latere fase van het project moet worden gewerkt met veelal duurdere suboplossingen. Hieruit kun je concluderen dat ontwerpfouten niet altijd worden veroorzaakt door ontwerpers, maar dat de werkelijke oorzaak ligt bij het management dat ontoereikende kaders (tijd en geld) biedt. Met beperkt budget overal over nadenken, is geen gemakkelijke opgave.

Als je over Lean nadenkt, is het tevens belangrijk om over veiligheid na te denken. Voor mechatronici zal dit duidelijk zijn. Elektronica moet je ook niet later aan een stuk mechanica toe willen voegen zonder daar eerst integraal over na te denken.

Een mooi voorbeeld vind ik de caravan. Volgens Lean-principes zou je voor je vakantie je caravan zo licht mogelijk laten, alle extra toebehoren thuislaten en met de flow van huis naar Spanje rijden met minimale tussenstops. Volgens Safe-principes zou je eerst de caravan en de auto laten checken, neem je extra gereedschap mee voor pech onderweg, stop je regelmatig om te kijken of alles nog goed is en rust je goed uit. Lean Safe betekent de integratie van bandenspanningmeting, een automatische stabilisator, afstandmeting met automatische remblokkering etc. Integratie van sensoren en mechanismen in relatie tot veiligheid. Efficiëntie bereiken door veiligheid op een slimme manier te garanderen.

Lean Safe lijkt ogenschijnlijk dus paradoxaal, maar is dit niet. Veiligheid kan leiden tot efficiëntie, maar dan moet je daar wel eerst goed over nadenken. Lean Safe is dan ook veelal niet de meest voor de hand liggende oplossing. Zo zou een engineer bij het ontwerp van een machine kunnen kiezen voor een extra veilige geïntegreerde remfunctie om een beweging te stoppen, met als doel een snellere veilige toegang te verkrijgen in de gevaarlijke ruimte. Als dit maar voldoende vaak nodig is, zal de efficiëntie van de machine worden verhoogd met extra veiligheid.

Deze extra dimensie van denken is niet iedereen gegeven. Het is immers eenvoudiger om een geplaveid pad te bewandelen en te kiezen voor een traditioneel ontwerp. Designs op de eigen automatische piloot, uitgaande van patronen die reeds eerder zijn aangeleerd. Ik zou u allen willen uitdagen om bij het ontwerpen uw eigen automatisme eens wat vaker uit te schakelen en te denken aan de Lean Safe-filosofie. Als ingenieur of ontwerper in algemene zin, zult u aangenaam verrast worden door de uitdaging om deze puzzel op te lossen, maar als u een oplossing gevonden heeft, mag u met recht trots zijn op het resultaat. Bedieners, monteurs, reinigingsmedewerkers, beheerders en eigenaren van de machine zullen u dankbaar zijn.

Lean Safe-oplossingen zijn in het algemeen innovatief. Hier is de auto een goed voorbeeld. Lean Safe-oplossingen die in ons geliefde auto bekend zijn, zijn ABS, automatische afstandregulatie/veilige stopsystemen, de elektronische stabilisator, meedraaiende koplampen, automatische bandvulling bij lekkage, oogcontrole als dodemansknop en navigatie. Naarmate deze Lean Safe-oplossingen toenemen, zullen wij ons steeds veiliger in onze auto gaan voelen. Het zal leiden tot hogere snelheden. Als je nu 80 km per uur rijdt, gaat dat heel relaxed, maar daar dachten ze vroeger toch heel anders over. De moderne geïntegreerde oplossingen zijn mede door de technologische vooruitgang mogelijk maar u bent daar als schakel wel voor nodig. Experts, ingenieurs, ontwerpers die in meerdere disciplines kunnen denken.

Jan Tournois

Terug naar overzicht