Column
Motor reviseren of bezuinigen?
6 mei 2010
Nederland moet lef tonen en miljarden euro’s extra durven investeren in onderwijs, kennis, onderzoek en innovatie. Het hefboomeffect van een dergelijke injectie is fors. Het Innovatieplatform zegt dat de extra groei van het bbp jaarlijks kan oplopen tot 35 à 70 miljard euro in 2020. Naast extra investeren in onderwijs en innovatie moeten we daarvoor scherp kiezen voor sterke economische sectoren met goede internationale kansen en de noodzakelijke hervormingen doorvoeren.
Het Innovatieplatform publiceerde dit advies afgelopen april in zijn rapport ‘Nederland 2020, terug in de top 5. De economische agenda: innovatief, internationaal en involverend’. De boodschap was helder: onderwijs, kennis, onderzoek en innovatie zijn de motor van onze economie en als we daarin niet investeren, dan zullen ook toekomstige kabinetten bezuinigingsronde op bezuinigingsronde moeten blijven stapelen.
Hoeveel kost het om onze gezamenlijke binnenlandse productie over tien jaar met 35 tot 70 miljard op te krikken? Leden van het Innovatieplatforom Alexander Rinnooy Kan van de Ser, Feike Sijbesma van DSM en Bernard Wientjes van VNO-NCW riepen het al hardop in de pers, maar ik herhaal het hier nog maar eens: dat kost ons 3 miljard euro extra per jaar, oplopend tot 6 miljard in 2020.
Volgens Sijbesma van DSM hoeft de staat die miljarden voor onderwijs, onderzoek en innovatie niet eens allemaal op te hoesten. Een deel kan van het bedrijfsleven komen. Hij geeft zijn eigen bedrijf als voorbeeld. ‘In economisch mindere tijden heeft DSM overal op bezuinigd, maar niet op innovatie, onderzoek en ontwikkeling’, zei hij bij Industriepoort in Den Haag, een halfjaarlijkse bijeenkomst van politici, topmensen uit het bedrijfsleven en ambtenaren.
Ik kan het niet laten om daar ook ASML als voorbeeld bij te zetten. De chipmachinefabrikant investeerde in het eerste kwartaal van 2009 - het dieptepunt van de crisis - 118 miljoen euro in R&D. Dat was 64 procent van de omzet en meer dan het nettoverlies van 117 miljoen euro. Mede door de investeringen van vorig jaar kan ASML dit jaar een recordjaar tegemoetzien.
Het pleidooi van het Innovatieplatform staat haaks op het advies dat twintig ambtelijke werkgroepen enkele maanden eerder uitbrachten om tientallen miljarden euro’s te besparen. Een van hun tips: bezuinig vierhonderd miljoen op de 1,9 miljard die momenteel jaarlijks naar technologiebeleid gaan. Ook willen de ambtenaren het aantal innovatieprogramma’s voor het bedrijfsleven verminderen.
Het Innovatieplatform brengt zijn boodschap positief, maar als ik de cijfers over de Nederlandse innovatieve slagkracht lees, dan krijg ik het toch behoorlijk benauwd. We zitten bijvoorbeeld niet bij de innovatieleiders Zwitserland, Zweden en Finland, en groeien zelfs als innovatievolger gemiddeld trager dan andere innovatievolgers. Ook presteren we onder het Europese gemiddelde voor wat betreft innovatie binnen mkb en hightechdiensten en goederenexport. Download zelf de appendix van het rapport maar met cijfers en achtergrondmateriaal op www.innovatieplatform.nl. Die staat bol van de informatie met dezelfde strekking.
Veel van de ideeën voor het stimuleren van onderzoek en innovatie liggen al vast in de roadmaps van Point-One. De hightechindustrie is er klaar voor, zou je kunnen zeggen. Kansen genoeg, want de hightech bedient met zijn machines en productietechnologie ook andere sleutelgebieden die het Innovatieplatform als speerpunten heeft aangewezen, zoals bloemen en voedsel en water.
Voor wat de rol van technische universiteiten betreft, deed Maarten Steinbuch onlangs een onconventioneel voorstel om de interactie en samenwerking tussen de academische wereld en de industrie te intensiveren. Onconventioneel, want Steinbuch pleit voor een nieuwe generatie industriële research waarin de universiteiten een grotere rol spelen. Het idee en de inspiratie put hij uit de ervaring opgedaan met de kenniswerkersregeling. De industrie moet wat bijpassen, maar de staat hoeft van Steinbuch niet eens extra in de buidel te tasten.
Bits&Chips publiceert zijn visie over twee weken, samen met eventuele reacties. Sla Steinbuchs column er eens op na op www.mechatronicamagazine.nl en laat het ons weten als u er nog wat aan toe te voegen hebt.